تحصيل آنها رنج طولانى كشيده‌اى خالى بينى و هنگامى كه مىگويى : حسناتم كجاست ؟ به تو گفته مىشود به نامهء اعمال خصماى تو منتقل شده است ، و نيز نامه خود را پر از كارهاى زشتى بينى كه در برابر آنها مدّتهاى دراز شكيبايى كرده‌اى و به سبب خوددارى از ارتكاب آنها رنج بسيار بر خود هموار ساخته‌اى و چون بگويى : اى پروردگار من ! اينها گناهانى است كه من هرگز خود را به آنها نيالوده‌ام ، به تو پاسخ داده مىشود : اينها گناهان كسانى است كه از آنها غيبت كرده‌اى به آنها ناسزا گفته‌اى ، نسبت به آنها بد انديشيده‌اى ، در خريد و فروش ، همسايگى ، همدرسى ، مكالمه ، مذاكره ، مناظره و ديگر اقسام معامله بر آنها ستم كرده‌اى . ابن مسعود گفته پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « شيطان نوميد شد از اين كه در سرزمين عرب بتان پرستش شوند ليكن او از شما به كمتر از آن يعنى گناهانى كوچك و مهلك‌اند خشنود خواهد شد ، پس تا مىتوانيد از ستم كردن بپرهيزيد چه بنده در روز قيامت مىآيد در حالى كه به اندازهء كوهها طاعتها دارد و مىپندارد كه آنها او را نجات خواهند داد امّا پيوسته افراد مىآيند و مىگويند : اى پروردگار من فلانى به من ستم كرده است ، و دستور داده مىشود كه از حسنات او محو كنند ، و به همين گونه ادامه مىيابد تا آنگاه كه از حسنات او چيزى باقى نمىماند ، و اين امر مانند آن است كه مسافرانى در سرزمينى فرود آيند و هيزم همراه آنها نباشد ناگزير پراكنده شوند و هيزم گرد آورند ديرى نمىگذرد كه با آن هيزمها ( يى كه اندك اندك گرد آورده‌اند ) آتشى بزرگ بر مىافروزند و آنچه را مىخواهند انجام مىدهند ، گناهان به همين گونه‌اند » « 1 » از اين رو كسى كه مظلمه‌هاى بسيارى بر ذمّه دارد و از آنها توبه كرده و دشوار است كه بتواند رضايت ارباب مظلمه را به دست آورد بايد براى روز قصاص حسنات بسيار به جا آورد ، و پاره‌اى از حسنات را با كمال اخلاص ميان خود و خدا مستور بدارد و به طورى كه جز خدا كسى بر آنها آگاه نشود شايد اين عمل سبب تقرّب او گردد و خداوند لطفى را كه براى رفع مظالم بندگانش از دوستان مؤمن خود ذخيره كرده است شامل حال او گرداند . مىگويم : پس از اين غزّالى حديثى از انس نقل كرده كه ما با آنچه از طريق خاصّه ( شيعه ) بيان كرده‌ايم از ذكر آن بى نيازيم سپس : غزّالى مىگويد : اكنون بينديش كه اگر نامه‌ات از مظالم خالى باشد و يا لطفى شامل

--> ( 1 ) ابو يعلى و در راويان او ابراهيم بن مسلم هجرى است كه ضعيف مىباشد ؛ مجمع الزّوائد ، ج 10 ص 189 .